Son Dakika Haberleri

de ekinin yazımı ders notu



-DE’NİN  YAZIMI

 

Dilimizde iki türlü “de” vardır.

1. Durum eki olan –de’nin yazılışı: Durumeki olan –de cümlede sözcüğe bitişik yazılır. Cümleye bulunma anlamıkatar.

Cümlede –de’nin durumeki olan –de olduğunu anlarsak onun bitişik yazılması gerektiğini kolaylıklabiliriz. Bunun için izlenecek yol cümlede eylem bildiren ( yükleme) sözcüğe“Nerede, ne zaman, kimde?”sorularını sorarız.  Örnekleriinceleyiniz.

  • Aydın tarlada durmadan çalışıyordu. ( Nerede çalışıyordu?)  Tarlada. Kelimeyi  durum ekinden ayırmadan cevap veriyoruz. O zaman bitişik yazılır.
  • Bu kalemde uç bitmiş. ( Kimde uç bitmiş? ) Kalemde. Kelimeyi durum ekinde ayırmadan cevap veriyoruz. O zaman bitişik yazılır.

Pratik Yol:  -de durum eki bitişik yazıldığı için bu ekiçıkararak okuduğumuzda cümlede anlam bozukluğu meydana gelir. Anlam bozuluyorsabitişik yazılır.

Örnek: Aydıntarlada durmadan çalışıyordu. ( Şimdi –de ekini okumayalım “Aydın tarladurmadan çalışıyordu.”  Anlam bozuldu.Öyleyse bitişik yazılmalıdır.

 

2. Bağlaç olan –de’nin yazılışı:Bağlaçolan –de ayrı yazılır. Ayrı yazıldığı için özel isimlerden sonra kesme işaretiile ayrılmaz.

Ezgi de gidecek. ( -de ayrı yazıldığı için kesme işareti ileayırmaya gerek yoktur.)

 Ünsüz benzeşmesineuymadığı için hiçbir zaman -te, -ta  olmaz.(  Arkadaş da gelecek.  Arkadaş ta olmaz)

Cümlede –de’nin bağlaç olduğunu anlarsak onun ayrı yazılmasıgerektiğini de kolaylıkla biliriz. Bunu anlamak için yukarıda belirttiğimpratik yolu tekrar edelim.

Pratik YolCümledeki (de)yi kaldıralım. Cümlenin anlamı bozulmuyorsa  de bağlaç demektir ve ayrı yazılmalıdır.

Bu gün de durmadan çalıştık. à de yi kaldırıp cümleyitekrar okuyalım. “Bu gün durmadan çalıştık.” Cümlede anlam bozulması olmadı.Öyleyse ayrı yazılmalıdır.

NOT:Bir cümlede de’nin durum eki mi bağlaç mı olduğunu anlamak için cümledeki ”de”den sonra bağlaç olarak ikinci bir “de” getirilir. Eğer cümlede “de” bağlacıvarsa cümle “de” bağlacını kabul etmeyecektir.

Örnek: Bizim Ahmet de gelsin. ( Bağlaç)  Bizimle Ahmet de de gelsin. ( Cümle kabuletmedi. Öyleyse “de” bağlaçtır. Ayrı yazılır.)

Bu kalemden evdevar. ( Durum eki) Bu kalemden evdede var. ( Cümle kabul etti.Öyleyse durum ekidir.)

 

ÖZET:  Cümleden “de” çıkarılarak okunduğunda anlam bozuluyorsa bitişik yazılır. Anlam bozulmuyorsa ayrı yazılır.

 



Benzer Dosyalar