Son Dakika Haberleri

Dillerin sınıflandırılması ders notu



Bugün yeryüzünde kaç dil konuşulduğu kesin olarakbelli değildir. Bu belirsizlik bazı lehçelerin dil durumuna gelmemesi, yanilehçelerin ayrı bir dil olarak sayılıp sayılamayacağı konusunda bir görüş birliğinevarılmamasından kaynaklanmaktadır. Ayrıca yeryüzünün bazı bölgelerinde daha işlenmemiş,incelenmemiş, yazı dili durumuna gelmemiş diller bulunmaktadır. Bununlabirlikte yeryüzünde konuşulan dil sayısı ortalama 3000-3500 arasında olduğutahmin edilmektedir. Yeryüzündeki diller, ses sistemi, biçim yapısı ve sözdizimi bakımından bazı yakınlıklar ve benzerlikler gösterir. Diller arasındakibu yakınlık ve benzerliğe dil aileleleri (dil akrabalığı) adı verilir.

Dil akrabalığı olan diller, ulusların aynı soydangeldiklerini göstermez. Aynı soydan gelen ve dilleri akraba olan uluslarbulunmakla birlikte, farklı soydan gelen ve aralarında kültürel bağları görülenve dil akrabalığı olan uluslar da vardır.

Yeryüzündeki diller (dil aileleri) bazı yakınlık vebenzerliklerine göre yapı ve köken olmak üzere iki bakımdan incelenir.

A. Yapı Bakımından Dünya Dilleri

1. Tek heceli diller: Bu dillerdeki sözcüklerde çekimeki yoktur. Sözcükler ek almadan, büküme (çekime), değişime uğramadan kalmaktadır.Sözcükte vurgu hakimdir. Cümle içerisinde sözcükler, bulundukları yere ve başkasözcüklerle yan yana gelme durumuna göre anlam kazanır, bir sözcük yerine göre10-15 anlam kazanabilir. Yeryüzünde Çince ile Vietnam dili ve bazı Himalaya veAfrika dilleri ve Avrupa’da Bask dili bu gruba girer.

2. Eklemeli (Bitişken) Diller: Bu dillerde bir veyadaha çok heceli köklere yapım ve çekim ekleri eklenir. Getirilen ekler köklekaynaşmışlardır. Köke getirilen yapım ekleri ile yeni sözcükler, yeni kavramlartüretilir. Yeni ekler ulandığında kökte bir değişiklik olmaz. Türkçeye yabancıdillerden giren bazı sözcük köklerine de ekler getirilerek yeni sözcüklertüretilir. Bu dile en güzel örnek Türkçedir. Ayrıca Altay dilleri, (Moğolca,Mancu- Tunguz) küçük ayrımlarla Japonca; Ural dilleri (Fince, Macarca,Samoyetçe) ile bazı Asya ve Afrika dilleri bu gruba girer.

Örnekler

göz- cü “gözcü”

göz - lük - çü - lük “gözlükçülük”

göz - le - mek “gözlemek”

göz - cü - lük “gözcülük”

okul- laş - ma (oranı)

karar- laş- tır- ıl- mak

baş- la-t- mak “başlatmak” vb.

3. Çekimli (Bükümlü) Diller: Büküm, sözcüğün çekimi sırasındakökün özellikle kökteki ünlünün değişmesidir. Değişikliğe uğrayan sözcüğün kökdurumudur. Çekim sırasında görülen değişikliklerle yeni sözcükler ve kavramlarortaya çıkar.

Arapçada   kal“dedi” (geçmiş zaman)   yekulü “der,söyler” (geniş zaman)   kul “de, söyle”(emir)

Yukarıdaki örnekte eylem çekiminde sözcükte ünlüler değişmektedir.Eylem kökünde “a” olan ünlü, geniş zamanda uzun “û”, emir kipinde kısa “u” yadönüşür.

Şiir- eşar “şiirler” alim- ulema “bilginler” vb.

Hint- Avrupa dilleri (Almanca, Farsca, Fransızca,Hintçe) ile Arapça çekimli dil grubuna girer.

B. Köken Bakımından Dünya Dilleri Köken bakımındanbirbirine benzer diller, aynı kaynaktan çıkmış akraba dillerdir, dilaileleridir.

Yeryüzündeki başlıca dil aileleri şunlardır:

1. Hint - Avrupa Dilleri Ailesi

a. Asya Kolu: Hintçe, Farsça, Ermenice

b. Avrupa kolu:

1. Germen (Cermen) Dilleri: Almanca, İngilizce,Felemekçe (Hollanda’da ve Belçika’nın bir kısmında kullanılan dil).

2. Romen Dilleri: Latince, Fransızca, İspanyolca,Portekizce, İtalyanca

3. İslav Dilleri: Rusça, Sırpça, Lehçe (Lehistanbölgesinde kullanılan dil).

2. Hami-Sami Dilleri Ailesi: Akatça, Arapça, İbranice

3. Bantu Dilleri Ailesi: Orta ve Güney Afrika’da yaşayanBantuların dilleri bu gruba girer.

4. Çin Dilleri Ailesi: Çince ve Tibetçe bu ailedendir.

5. Ural- Altay Dilleri Ailesi:

a. Ural Kolu: Fince, Macarca, Samoyetçe

b. Altay Kolu: Türkçe, Moğolca, Mançuca

Türkçe dünya dilleri arasında yapı bakımından sondaneklemeli dil grubuna girer. Köken bakımından ise Ural-Altay dil ailesinin Altaykoluna bağlıdır.

2. TÜRK DİLİNİNTARİHÎ GELİŞİMİ

Türk dilinin kökeni çok eski çağlaradayanmaktadır. Bu konuda bilim adamlarınca farklı görüşler ileri sürülmektedir.Bugüne dek Türk dili gelişme aşamalarına göre şöyle sınıflandırılır:

1. Altay Çağı: Altay çağında Türkçe henüzbir dil niteliği kazanmamıştır. Türkçe- Moğolca dil birliğinin görüldüğüdönemdir.

2. En Eski Türkçe Çağı: Bu çağla ilgilikesin bilgiler yoktur.

3. İlk Türkçe Çağı: MÖ 5. yy - MS 5-6. yyarasını kapsar. Hun İmparatorluğunun hakim olduğu dönemdir. Bu dönemde Hun İmparatoruMete Han’ın anlatıldığı Oğuz Kağan Destanı yazılmıştır.

4. Eski Türkçe Çağı: Bu çağ 5. yy - 10. yyarası dönemi kapsar. Türkçenin bilinen en eski örnekleri bu dönemden (8. yy)kalmıştır. Eski Türkçe Çağı, Türk adının kullanıldığı ve ilk Türkçe belgelerinortaya konulduğu çağdır. Türk adı ilk kez (550-745) yılları arası devlet kuranGöktürkler’de kullanılmıştır. Eski Türkçe Çağı, Göktürkçe ve Uygurca olmaküzere iki döneme ayrılır. Göktürkçe, Çin’in kuzeyinde bugünkü Moğolistan’dabüyük bir göçebe devleti kuran Göktürklerin dilidir. Bu dönemde Tonyukuk Anıtı,Kültiğin Anıtı ve Bilge Kağan Anıtı yazılmıştır. Uygurca ise yerleşik hayatageçerek tarımla uğraşan Uygurların dilidir. Bu dönemde Altun Yaruk (Altın Işık)adlı metin ile Budizm ve Maniheizme ait bazı dinî metinler yazılmıştır.

5. Orta Türkçe Çağı: 10. ve 16. yüzyıllararası kullanılan Türkçe dönemidir. Türkler İslâmiyeti bu dönemde kabul etmişlerdir.Bu dönemde eski Türkçe özellikleri korunmakla birlikte din yoluyla Arapçadan,Farçadan yeni yeni sözcükler dilimize girmeye başlamıştır.Bu dönem üç ayrısahada gelişme göstermiştir.

1. Doğu Türkçesi (Çağatayca)

2. Batı Türkçesi (Anadolu Türkçesi, AzeriTürkçesi, Türkmence)

3. Kuzey Doğu Türkçesi (Kırgızca veKazakça)ANLATI

6. Yeni Türkçe: 16.- 20. yüzyıllar arasıdönemi kapsar. Osmanlıca, Azeri Türkçesi, Çağatayca, Özbekçe vb. dillerden oluşur.

7. Modern Türkçe: 20. yüzyıl ve günümüzTürkçesini kapsar.



Benzer Dosyalar