Son Dakika Haberleri

Ek fiiler ders notu



EK FİİL (EK EYLEM)

Mastar olarak bir anlamı olmayan, isim ve isim soylu sözcüklere gelerek onlarıcümlede yüklem olarak kullandıran ve çekimlenmiş fiillere gelerek bileşikçekimli fiiller oluşturan "imek" fiiline ek fiil denir.

Ek fiilin iki görevi vardır:

1. İsim soylu sözcükleri yüklem yapmak.

Ek fiil, isim soylu sözcükleri yüklem yaparken dört kip ekinden yararlanır. Bukip ekleri şunlardır:

a. Görülen geçmiş zaman: -di

b. Duyulan geçmiş zaman: -miş

c. Geniş zaman: -r

d. Dilek şart kipi: -sa, -se

Şimdi bunları kısaca görelim.

a. Bilinen geçmiş zaman (idi) : İsimlere (-idi) eki getirilerek yüklem yapılır.Özneyi oluş üzerinde gördüğünü anlatır.

Çalışkandım (çalışkan - i di - m)

Çalışkandın

Çalışkandı

Çalışkandık

Çalışkandınız

Çalışkandılar

"Metin çalışkandı."

cümlesinde "çalışkan" sözcüğü ek fiilin görülen geçmiş zamanı ileyüklem olmuştur.



b. Öğrenilen geçmiş zaman (imiş) : Öznenin başkasından duyulan bir oluş içindebulunduğunu gösterir.

Çalışkanmışım (çalışkan - i miş - ler)

Çalışkanmışsın

Çalışkanmış

Çalışkanmışız

Çalışkanmışsınız

Çalışkanmışlar

Bu da zamire, edata vs. eklenebilir.

"Metin çalışkanmış."

cümlesinde "çalışkan" sözcüğü ek fiilin öğrenilen geçmiş zamanı ileyüklem olmuştur.



c. Şart kipi (ise) : İsimlere getirilen (-ise) eki cümleye koşul anlamı katar.

Çalışkansam (çalışkan - ise- m)

Çalışkansan

Çalışkansa

Çalışkansak

Çalışkansanız

Çalışkansalar

"Metin ya çok çalışkansa."

cümlesinde "çalışkan" sözcüğü ek fiilin şart kipi ile yüklemolmuştur.



d. Geniş zaman : Bu zaman çekiminde ek fiil diğer çekimlerinde olduğu kadarbelirgin değildir. Diğerleri, eklendiği sözcükten "idi","imiş", "ise" diye ayrılabildiği hâlde, geniş zamandaayrılmaz.

Çalışkan - ım

Çalışkan - sın

Çalışkan - dır

Çalışkan - ız

Çalışkan - sınız

Çalışkan - dırlar

"Metin daha çalışkandır."

cümlesinde "çalışkan" sözcüğü ek fiilin geniş zamanı ile yüklemolmuştur.


Ek fiilin Olumsuzu

Ek fiille çekimlenmiş sözcüklerin olumsuzu "değil" sözcüğü ileyapılır.

Çalışkandım

Çalışkanmış

Çalışkansa

Çalışkanım

çalışkan değildim.

çalışkan değilmiş.

çalışkan değilse.

çalışkan değilim.


Yukarıdaki örneklerde ek fiilin olumsuz çekimi görülmektedir. Diğer fiillerin"-ma, -me" ile, ek fiilin "değil" ile olumsuz yapılması, ekfiilin bulunmasını oldukça kolaylaştırır.

"Kısa sürede eve vardı."

"Sınıfta on kişi vardı."

cümlelerinde altı çizili sözcüklerden hangisinin ek fiil aldığını bulmak içincümleleri olumsuz yaparız. Birinci cümlenin yüklemi,

"Kısa sürede eve varmadı."

şeklinde olumsuz yapılabilir. İkinci cümlenin yüklemi,

"Sınıfta on kişi varmadı."

şeklinde söylenemeyeceğine göre, ikinci cümle ek fiil almıştır.



Ek fiilin Soru Şekli

Bu fiilin soru şekli de diğer fiillerde olduğu gibi "mi" ile yapılır."mi" sözü isimle ek fiil arasına girerek kullanılır.

Çalışkanım

Çalışkanmış

Çalışkandım

çalışkan mıyım?

çalışkan mıymış

çalışkan mıydım


2. Ek fiilin ikinci görevi birleşik zamanlı fiillerin oluşmasını sağlamaktır.

Şimdi birleşik zamanlı fiilleri görelim

 



Benzer Dosyalar