Son Dakika Haberleri

Ek olan- ki ile bağlaç olan “ki”nin yazımı ders notu



Ekolan- ki ile bağlaç olan “ki”nin yazımı

* Türkçede ek olan- ki kendisinden öncegelen sözcüğe bitişik yazılır.

Sınıftaki çocuk, sinemadaki film,elindeki kitap vb.

Ek olan- ki nesneye aitlik kavramı verirve ünlü uyumuna uymaz. Ancak çok az sayıda sözcükte ünlü uyumuna uyduğu dagörülür.

dünkü gazete, bugünkü haber, öbürkü günvb.

Bağlaç olan “ki” bağımsız bir sözcükolarak daima ayrı yazılır.

Atatürk diyor ki “Hayatta en hakiki mürşitilimdir.”

Soğuk su içme ki hasta olmayasın.

Bir de baktım ki kimse kalmamış.

Ben yorulmadım ki.

Hükümdar adları 3. Selim, 3. Ahmet 2.Murat, vb. yazılır. Selim 3, Ahmet 3, Murat 2 gibi yazılmaz.

* Ek olan -de ile bağlaç olan “de”ninyazımı:

* Türkçede ek olan -de kendisinden öncegelen sözcüğe bitişik yazılır.

Elinde mavi bir çanta vardı.

Etrafında kimse yoktu.

Neben senin köyünde edebilirim, ne sen benim obamda.   Sabahattin Ali

Cümle içinde dahi anlamına gelen “de,da” bağlacı bağımsız bir sözcük olarak ayrı yazılır.

GelOsman’ım, otur da yemek ye.    Yaşar Kemal

Zeynepakıl etti de başına bir kova su döktü. Yaşar Kemal

Ek olan - de, bağlı olduğu sözcüğün sonhecesine ünsüz benzeşmesi bakımından uyar. - de / - da ekleri -te / -ta’ya dönüşür.

Sokakta yalnız yürüyordu.

Aradıklarını bu kitapta bulabilirsin.

* Soru edatı “mi”nin yazımı: Soru edatımi ünlü uyumuna göre mı, mi; mu, mü biçimine girer

*Soru edatı olan “mi” daima kendisindenönce gelen sözcükten ayrı yazılır.

- Gene uyanmadı mı?

- Uyanmıyor işte uyanmıyor, öldürüyümmü?

Yaşar Kemal

* mi edatı kendisinden sonra geleneklerle bitişik yazılır.

Yarın geziye gidece misin?

Kitapçıdan bana da bir dergi alır mısınız?

Geleceğini hiç mi düşün müyorsun?

Ben çocuk muyum?

Birleşik Sözcüklerin Oluşumu: Her dildebilimsel gelişmelere paralel olarak yeni sözcükler, kavramlar ve terimlerüretilir. Sözcük üretme yöntemlerinden biri de birleştirmedir. Birleştirme yöntemindeen az iki sözcük bir araya gelip birleşerek kendi anlamlarının dışında yeni

anlamda bir sözcük oluşturur.

Çanakkale, Pamukkale, hanımeli,sivrisinek açıkgöz, akbaba, imambayıldı, gökkuşağı vb.

Yukarıdaki örnekler incelendiğinde,Çanak-kale, Pamuk-kale, hanım-eli, ak-baba vb. iki ayrı sözcükten meydana geldiğive iki ayrı sözcüğün kendi anlamları dışında yeni anlamda bir sözcük oluşturduğugörülür.

Türkçede birleşik sözcükler şu yollarlaoluşturulur.

1. İki sözcüğün araya ek alamayacakbiçimde birleşmesiyle oluşurlar. Yukarıda örneklerde gördüğümüz açıkgöz ve hanımelisözcüklerini inceleyelim.

Açıkgöz “uyanık, çıkarını düşünen kişi”demektir. Açık ile göz sözcükleri birleşerek yeni anlamlı bir sözcük oluşturmuştur.Hanımeli “bir çiçek” adıdır. Aynı sözcük hanım eli biçiminde yazılırsa isimtamlaması olur.

2. En az birisinin gerçek anlamının dışındakullanılmasıyla oluşurlar. ateşböceği, yerelması, adamotu vb.

3. Ses aşınmasıyla (ünlü düşmesiyle) oluşurlar

cuma-ertesi cumartesi

kahve-altı kahvaltı

pazar- ertesi pazartesi vb.

4. Bazı bilim ve teknik alanda oluşturulanlar.

Bazı bilim ve teknik alanda oluşturulanbirleşik sözcükler, ilk anlamlarından farklı bir anlamda kullanılır.

akciğer, suçüstü, buzdolabı, bilinçaltı,bilirkişi vb.

Birleşik Sözcüklerin Yazımı:

Birleşik sözcüklerin bir kısmı bitişik bir kısmı daayrı yazılır. Bitişik yazılanlara bitişiksözcük denir.

A. Bitişik yazılan birleşik sözcükler

1. Ses düşmesine (aşınmasına) uğrayanbirleşik sözcükler bitişik yazılır.

kahve-altı - kahvaltı

pazar- ertesi - pazartesi

sütlü-aş - sütlaç

ne asıl - nasıl

kayın-ana - kaynana vb.

2. Dilimize Arapçadan giren azil (azl),emir (emr), hüküm (hükm), nakil (nkl) vb. sözcükler etmek, edilmek, olmak,olunmak, eylemek yardımcı fiilleriyle kullanıldıkları zaman bitişik yazılır.

azletmek, emretmek, hükmolunmak,nakletmek vb.

3. Dilimize Arapçadan giren af (afv),his (hiss), ret (redd), zan (zann), zem (zemm) gibi sözcükler etmek, edilmek,olmak, olunmak, eylemek yardımcı fiilleriyle birleştikleri zaman bitişik yazılır.affetmek,hissetmek, reddolunmak, zannetmek, zemmetmek vb.

4. Vurgusu son heceye kaymış birleşiksözcükler bitişik yazılır.

Babayiğit, boşboğaz, büyükbaş, önayak(olmak), karagöz (balığı), küçükbaş (hayvan), darmadağınık, karmakarışık vb.

5. Birleşme sırasında benzetme yoluylaanlam değişmesine uğrayan birleşik sözcükler bitişik yazılır.

aslanağı (bitki), gelinparmağı (üzüm),aslanpençesi (bitki), kuşburnu (bitki), deveboynu (boru), itdirseği (arpacık),kızılkanat (balık) vb.

6. Birleşik fiiller bitişik yazılır

düşünebilmek, yapabilmek, uyuyakalmak,gidedurmak, çıkagelmek, uçuvermek vb.

7. Bir veya iki ögesi emir kipiylekurulan birleşik sözcükler bitişik yazılır

alaşağı (etmek), sıkboğaz, kaçgöç,yapboz, yazboz vb.

8. Sıfat-fiil gruplarıyla kurulan birleşiksözcükler bitişik yazılır.

ağaçkakan, buzkıran, çöpçatan, gökdelen,yolgeçen, sanatsever, uçaksavar, yurtsever vb.

9. Hayvan, bitki, organ ve çeşitli nesneadlarıyla kurulan, içinde renk adı geçen veya renk adı geçmeyen renk adlarıbitişik yazılır.

balköpüğü, kavuniçi, gülkurusu, camgöbeği,tavşanağzı, vişneçürüğü, yavruağzı,

10. Renk adlarıyla kurulan ve bitişik,hayvan veya hastalık türlerinden birini gösteren birleşik sözcükler bitişik yazılır.

aksöğüt, karadut, akkuş, karakuş, alabalık,karaçalı, kızılağaç.

11. İki veya daha çok sözcüğün birleşmesiyleoluşan kişi adları, soyadları ile yer ve şehir adları bitişik yazılır.

Alper, Abasıyanık, Adıvar, Karaosmanoğlu,Tanpınar, Yurdakul, Yirmisekiz Çelebi Mehmet, Çanakkale, Eskişehir, Beypazarı, Şereşikoçhisar,İncesu, Akçay, Konutkent, Çayyolu, Batıkent

12. Her iki ögesi asli anlamını koruduğuhâlde yaygın bir şekilde gelenekleşmiş olan sözcükler bitişik yazılır.

başçavuş, başfiyat, başbakan, başöğretmen,başhekim, başkent, binbaşı, onbaşı, dayıoğlu, eloğlu, elkızı, amcakızı, ağabey,beyefendi vb.



Benzer Dosyalar