Son Dakika Haberleri

Güneydoğu Anadolu bölgesi ders notu



  GÜNEYDOĞUANADOLU BÖLGESİ

 Bölgenin Türkiye Üzerindeki Konumu

   Kuzeyde; Güneydoğu Toroslarıngüney etekleri ile,

   Güneyde; Türkiye’nin Irak ve Suriye sınırları arasında yer alır.

   Batıda; Kahramanmaraş’ın doğusu ve Gaziantep Platosu’nun batısındanitibaren Akdeniz Bölgesi’yle,

   Doğuda; Doğu Anadolu Bölgesi’yle komşudur

BölgeninBaşlıca Genel Özellikleri

   Güneydoğu Anadolu BölgesiTürkiye’nin 7 coğrafi bölgesinden yüzölçümü en küçük olan bölgedir.

   Yüzölçümü 57.000 km2 olup,Türkiye’nin % 7,5’ini kaplar.

    Bölgede doğal  gölü yoktur.

    En  yüksek yeri  Karacadağ  Sönmüş Volkanı’dır.

                                        BÖLGENİNBÖLÜMLERİ

OrtaFırat Bölümü 

   Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ninbatı yarısını kapsar. Fırat ırmağı'nın orta çığırını içine aldığı için bu adverilmiştir.

   Bu bölümde Gaziantep veŞanlıurfa platoları önemli yer kaplar.

   Fırat Nehri ve kolları platolarıikiye ayırır ve plato içerisine 200 m gömülmüş olarak akar.

   Platolarının ortalama yükseltisi500 ile 1000 m'dir. Platolar, tortul ve volkanik kayaçlardan meydana gelmiştir.

   Bölümün güneyinde ise Altınbaşak(Harran), Ceylanpınar, Suruç ovaları yer alır.

   

 

DicleBölümü

   Bölümdeki başlıca yer şekilleriDiyarbakır Havzası, Karacadağ Volkan Kütlesi ve Mardin-Midyat Eşiği'dir.

   Dicle nehri, kollarıyla birliktegeçtiği yerlerde plato ve ovalar meydana getirmiştir.

   Büyük bir çukurluk olanDiyarbakır Havzası, bölümün kuzeyinde bulunur.

               GÜNEYDOĞU ANADOLU BÖLGESİ’NİN FİZİKİÖZELLİKLERİ

                                      BÖLGENİN JEOLOJİK YAPISI

   Paleozoik; Bölgenin kuzeyindebir yay biçiminde uzanan Güneydoğu Toros Dağları’nın büyük bir bölümüpaleozoikte oluşmuş metamorfiklerdendir.

   Mesozoik; Bu dönemde, günümüzdeErgani-Maden ilçeleri civarında bulunan krom ve bakırın; anakayası özelliğinitaşıyan ofioliler oluşmuştur.

   Tersiyer; Bölge bu dönemdedenizle kaplanmış ve denizel ortamda kireçli malzemeler çökelmiştir. Daha sonratortulların hafif kıvrılması ile petrol yatakları oluşmuştur.

   Kuaterner; Karacadağ volkanıoluşmuştur.

                              BÖLGENİNJEOMORFOLOJİK YAPISI

   Yapısal yönden bölgemiz fazlaengebeli değildir.Ülkemizin en büyük ve en geniş düzlükleri, Güneydoğu TorosDağları’nın eteğinde uzanır.

   Güneydoğu Anadolu Bölgesi genelolarak plato ve ovalardan oluşur.

   Bölgede yükselti; Batıdan doğuyave güneyden kuzeye doğru artış gösterir.

                                    BÖLGENİN TOPRAK YAPISI

   Bu bölgede kızıl renkli kireçlitopraklar bulunur.

   Güneydoğu Toroslar’ın güneyyamaçlarında kireçli orman toprakları vardır.

                        

 

                           BÖLGENİN DAĞLARI

   Bölgede dağlık alanlar kuzeysınırda Toros kıvrımlarına uygun bir güzergahta iç bükey bir yay çizerler. Bukuşakta Raman Dağı(1260 m.)bulunur.

   Bölgenin güneydoğusunda iseMazı(1252 m.) ve Midyat(950 m.) Dağlarının bulunduğu Mardin Dağları kuşağınageçilir.Güney ve kuzeydeki düzlükleri birbirinden ayıran eşik halinde olduğuiçin burası Mardin Eşiği adını alır.

   Yükseliği 1000 m’yi aşan bu dağkuşağı bölgenin engebeli sahasını teşkil eder.

   Bölgenin orta kesiminde isevolkanik bir kütle özelliği taşıyan Karacadağ(1938 m.) bulunur.

    Karacadağ, Güneydoğu Anadolu’datemeldeki sert kütlenin faylarla parçalanması sonucu çıkan genç bazişkkarakterdeki lavların(çok akışkan) çok geniş alanlara yayılması ile oluşmuş birkütledir(7200 km²).

   Gözenekli ve geçirimli olan bazaltkayaları yüzeydeki suların derinlere sızmasını ve dağın eteklerinde kaynaksularının oluşmasını sağlamıştır.

                                  BÖLGENİN AKARSULARI

    Bölgenin en önemli akarsuları Fırat veDicle’dir.

   Fırat Nehri;

   Doğu Anadolu’dan kaynağınıalır,bölgede ise sadece küçük akarsularla beslenir. Bunlardan BirisiToroslar’dan kaynağını alan Kahta Çayı’dır. Diğerleri ise Karacadağ’dan gelenküçük akarsulardır.

   Fırat Nehri’nin yıllık ortalamaakışı 31 milyar 610 m³’tür.

   Fırat Nehri üzerindeKarakaya,Atatürk,Birecik ve Karkamış barajları kurulmuştur.

   Dicle Nehri;

   Güneydoğu Toroslar’ın güneyebakan yamaçlarından birçok kollar halinde çıkar.

   Bu kolların en önemlileri;Batman ve Garzan Çayları’dır. Bunlar Diyarbakır havzasında toplanır. Havzaçıkışında doğudan gelen Botan Çayı’nı aldıktan sonra Güneydoğuya yönelirler.Dicle Nehri, Cizre civarında Türkiye-Suriye sınırını oluşturarak Irak’a geçer.

   Dicle Nehri’nin yıllık ort.akışı 21 milyar 330m³’tür.

   Dicle Nehri üzerinde Dicle veKralkızı barajları kurulmuştur.

                                           BÖLGENİN GÖLLERİ

    Bölgede önemli sayılacak bir doğal göl yoktur.Bunun dışında Fırat ve Dicle üzerinde baraj gölleri oluşturulmuştur.

   Atatürk Barajı;

   Bölgenin ve Türkiye’nin en büyükbaraj gölüdür. Aynı zamanda ülkemizdeki en büyük tatlı su gölüdür. 817 km²yüzölçümüne sahiptir.

   Ayrıca yine Fırat Nehri üzerindeKarakaya Baraj Gölü bulunur.

   Dicle Nehri’ndeise,Kralkızı,Devegeçidi,Batman; Aksu Irmağı üzerinde ise Kartalkaya barajgölleri yer alır.

                                       BÖLGENİN PLATOLARI

    Türkiye’nin İç Anadolu’dan sonra,diğer büyük plato sahası Güneydoğuda yer alır. Gaziantep Platosu’ndan başlayanplatolar serisi Mardin’e kadar uzanır. Ancak bu plato kuşağı içinde yer alanvolkanik engebeler platoları kesintiye uğratır. Bu nedenle platolar birbirindenayrı parçalar halinde bulunurlar.

   Bölgenin batısındaŞanlıurfa,Gaziantep ve Adıyaman platoları yer alır.

   Bu platolar Fırat Nehri ve kollarıtarafından derin vadilerle parçalanmıştır. Buna karşın bölgenin doğusunda kalanMardin-Midyat eşiği ise daha engebelidir.

 Şanlıurfa Platosu

   Karacadağ ile Fırat Irmağıarasında uzanan plato dalgalı düzlük bir alandır, güneydeki Suriye sınırına doğrualçalır.

   Karacadağ bu platoyu DiyarbakırHavzası’ndan, Fırat ırmağı da Gaziantep Platosu’ndan ayırır.

   Geniş alanlara yayılan platoüstünde yüksekliği fazla olmayan bazı dağlar yer alır. Bunların başlıcalarıTektek Dağı (749 m) ve Kaşmer Dağıdır (954 m).

  Platonun güney kenarındaki Suruçve Harran ovaları da fazla geniş olmayan bir eşikle birbirinden ayrılır.

   Hilvan-Viranşehir çizgisinindoğusunda kalan kesimi Karacadağ’dan çevreye yayılmış olan bazaltlı lavlarla,batı kesimi ise kalkerlerle kaplıdır.

   Kalker erimesi sonucunda çapı30-50 m kadar olan dolinler tarafından engebelendirilen batı kesimi, birkaçdolinin birleşmesiyle oluşan ve yonca yaprağını andıran uvalalarlabiçimlerımiştir.

   Hem doğudaki bazaltlar hem debatıdaki kalkerler su tutmadığından, yağmur suları çatlaklardan derinlerekaçar. Bu nedenle platonun yüzeyi susuzdur.

   Plato yüzeyinden aşağıya sızansular, güney kenardaki Harran, Ceylanpınar ve Suruç ovalarında gür pınarlarhalinde yüzeye çıkar.

GaziantepPlatosu

   Plato, Güneydoğu AnadoluBölgesi’nin batı kesiminde bulunmaktadır.

   Fırat Nehri’nin batısında Suriyesınırı ile kuzeyde Toros Dağları arasında uzanan engebeli bir alanda bulunur.

   Platonun yüksekliği güneydenkuzeye, doğudan batıya doğru bir miktar artar. Kuzeyde 1000 m. yükseltiye sahipbu saha, ortada 800-850m. Suriye sınırında 600-650 m.’ye kadar alçalır. Batıda1000 üzerindeki yükseltiye sahip bu saha Fırat vadisinde ise 750 m. yükseltiyeiner. Gaziantep Şehri bu plato üzerinde yer almaktadır.

                                  BÖLGENİN OVALARI

   Şanlıurfa-Viranşehir-Mardinhattının güneyinde, mezopotamya düzlüklerine kadar uzanan geniş ve ortalamayükseltisi 500 m. olan ovalar vardır. En önemlileri;    Birecik,Suruç,Harran,Viranşehir ,Gaziantep,Kilis ve Ceylanpınar ovalarıdır.

    Doğuda Midyat ve Cizre ovalarıvardır.

   Atatürk Baraj’nın kuzeyindeBozova ve güneybatısında Araban ovaları vardır.

   Ayrıca Diyarbakır-Batmanarasında Dicle Nehri boyunca Bismil Ovası gibi fazla geniş olmayan ovalar da bulunmaktadır.

Harran(Altınbaşak)Ovası

   Şanlıurfa'nın en önemli ovalarından birisiolan Harran Ovası’nın ortalama yüksekliği 375 m. genişliği de 150.000hektardır.

   Harran Ovası Şanlıurfa’nınyükseltisi en az olan ovasıdır.

   Doğusunda Viranşehir Ovası,batısında Suruç Ovası bulunmaktadır.

  Toprakları kırmızı renkte yenialüviyal toprak ile örtülüdür.

  Siverek Ovası

  Şanlıurfa Siverek ilçesinde bulunanbu ova Karacadağ’dan püsküren lavlarla kaplı olup yer yer dalgalı bir arazikonumundadır.

  Jeolojik yapısındaki bazalttanötürü siyah taşlı alanları bulunmaktadır.

ViranşehirOvası

   Şanlıurfa’nın en büyük ovasıolup 1.200 km2’lik bir alanı kaplamaktadır.

  Dalgalı ve engebeli bir görünümüvardır.

  Karacadağ ile Tektek Dağlarıarasında geniş bir alanı kaplamaktadır.

  Alüviyal topraklarla örtülü oluptemeli kalkerli bir yapı gösterir.



Benzer Dosyalar