Son Dakika Haberleri

İsim tamlamalarında özellikler konu özeti



ADTAMLAMALARINDA ÖZELLİKLER

Adtamlamalarında tamlayanla tamlanan yer değiştirebilir:

Savruluyorduyeleleri rüzgârda bu güzel atın.

Bu dizede, “atınyeleleri” ad tamlamasında, tamlanan (yeleleri) tamlayandan (atın) öncegelmiştir.

Aşağıdakicümlelerde tamlayanıyla tamlananı yer değiştirmiş ad tamlamalarına yerverilmiştir.

Sıcaklığı ortalığı yakmaya başlamıştı güneşin.(güneşin sıcaklığı)

Bekçisiyiz sonsuza dek bu vatanın (vatanın bekçisi)

Adtamlamalarında, bir tamlayan birden fazla tamlanana bağlanabildiği gibi, birtamlanan da birden fazla tamlayana bağlanabilir:

Bu tepelerin rüzgârı, fırtınası hiç dinmezdi.

Velilerin ve öğrencilerin coşkusu görülmeye değerdi.

Bu cümlelerinbirincisinde “tepelerin” tamlayanı “rüzgârı” ve “fırtınası” tamlananlarınabağlanırken; ikinci cümlede “öğretmenlerin” ve “öğrencilerin” tamlayanları“coşkusu” tamlananını ortak kullanmıştır.

Adtamlamalarında tamlayanla tamlananın arasına değişik türde sözcükler girebilir:

Uzun süre köyünçıplak tepelerini seyretti.

Bu cümlede,“köyün tepeleri” tamlamasında, tamlayanla (köyün) tamlananın (tepeleri) arasınasıfat (çıplak) girmiştir.

Sarıyer,İstanbul’un en güzel ilçelerinden biridir.

Bu cümlede,“İstanbul’un ilçeleri” tamlamasında, tamlayanla (İstanbul’un) tamlananın(ilçeleri) arasına hem belirteç (en) hem de sıfat (güzel) girmiştir.

Okul gezisineAli’nin de kardeşi katıldı.

Bu cümlede, “Ali’ninkardeşi” tamlamasında, tamlayanla (Ali’nin) tamlanan (kardeşi) arasına bağlaç(de) girmiştir.

Adtamlamalarında tamlayan veya tamlanan, ya da her ikisi bir sıfat tarafındannitelenebilir:

Çocuğun büyükhayalleri vardı.

Bu cümlede,“çocuğun hayalleri” tamlamasında, tamlanan (hayalleri) bir sıfat (büyük)tarafından nitelenmiştir.

Küçük çocuğunhayalleri vardı.

Bu cümlede,“çocuğun hayalleri” tamlamasında, tamlayan (çocuk) bir sıfat (küçük) tarafındannitelenmiştir.

Küçük çocuğunbüyük hayalleri vardı.

Bu cümlede,“çocuğun hayalleri” tamlamasında, tamlayan (çocuk) bir sıfat (küçük)tarafından; tamlanan (hayalleri) yine bir sıfat (büyük) tarafındannitelenmiştir.

Ad tamlamalarıbir sıfat tarafından nitelenebilir veya belirtilebilir:

Büyük yolcu gemisilimandan ağır ağır ayrıldı.

Bu cümlede“büyük” olan “yolcu gemisi”dir. Yani sıfat (büyük), isim tamlamasını (yolcugemisi) nitelemiştir.

Bu macera romanıbenim çok hoşuma gitti.

Bu cümlede “bu”sözüyle “macera romanı” işaret edilmektedir. Yani sıfat (bu), isim tamlamasını(macera romanı) belirtmektedir.

Ad tamlamalarısıfat ve belirteç görevinde kullanılabilir:

Öğretmenimizbize el yazması eserler tanıttı.

Bu cümlede “elyazması” ad tamlaması, “eserler” sözcüğünü nitelediğinden, sıfat görevinde kullanılmıştır.

Çocuğun gülkurusu ceketi vardı.

Bu cümlede, adtamlaması (gül kurusu), ceket adını nitelediğinden, sıfat görevindekullanılmıştır.

İzmir’de bir yazakşamı vedalaştık kardeşimle.

Bu cümlede, adtamlaması (yaz akşamı) “vedalaştık” eyleminin zamanını bildirdiğinden, belirteçgörevinde kullanılmıştır.

Adıllarla datamlama kurulur:

Dün onun(Ali’nin) kitabı bizde kalmış.

Bu cümledeki“onun” adılı, “Ali’nin kitabı” isim tamlamasındaki tamlayanın (Ali) yerinegeçmiştir.

Aşağıdakicümlelerde koyu renkli sözcükler, tamlayan ya da tamlanan durumundakiadıllardır.

Herkesin düşüncesi aynıolmaz.

Doktorlar, buranın havasını tavsiye ettiler.

Yolcuların biri, cüzdanını çaldırdığınısöyledi.

Sınavdaki soruların birçoğu kolaydı.

Çocuğun nesi kaybolmuş?

Not: Kişi adılları tamlayan olursa, tamlanan (iyelik) ekleri her kişiye göredeğişiklik gösterir.

ben – im araba – m

sen – in araba – n

o – nun araba – sı

biz – im araba – mız

siz – in araba – nız

onlar – ın araba – ları

Ayrıca tamlayanekinin de “ben” ve “biz” adıllarında “-im “olduğu görülmektedir.

Adtamlamalarında bazı durumlarda tamlayan ya da tamlanan düşebilir:

Resimlerini gördüm ve çok beğendim, (seninresimlerini) tamlayan

Karşı binadaki daire bizimdi. (bizim dairemizdi)tamlanan

Not: Tamlayanı veya tamlananı düşmüş kullanımlar, ad tamlaması sayılmaz. Bu tipsorularda “tamlayanı veya tamlananı düşmüş” ifadesi mutlaka bulunur.

Adtamlamalarında bazen “-den” eki, tamlayan ekinin yerine kullanılabilir:

Yaralılardanbazıları hastaneye götürüldü. (yaralıların bazıları)



Benzer Dosyalar