Son Dakika Haberleri

Sözcükte yapı ders notu



SÖZCÜKTE YAPI

Yukarıdaki metni inceleyiniz. Metinde her bir sözcüğünbir anlamı, bir kısmının da görevi olduğunu göreceksiniz. Uyan, bak, vur, içsözcüklerinin bir anlamı, ki sözcüğünün de bir görevi vardır. Yukarıdakimetinde görüldüğü gibi sözcüğün yapısında hem kök hem de ekler yer almaktadır. Köksözcük: Sözcüğün ek almamış, başka bir sözcükle birleşmemiş ya da türetilmemişyalın durumudur. Yukarıda incelediğiniz metinde, ağaç, yaprak, iç, güneş, uyan,bak sözcükleri kök durumundadır. Sözcüğün ek almış durumuna gövde denir.

Türkçede kendi başına anlamı olan ya da cümle kuruluşunayarayan sözlere sözcük denir.

Yukarıdaki metinde uyan, bak, bir, sabah güneş, vur,iç sözcüklerinin her birinin anlamı vardır. “ki” sözcüğü ise uyandım, baktımile bir sabah arasında bağ kurmaktadır. Yani sözcüğün cümlede bir bağlamagörevi vardır. Bu sözcükler uyan-dım, bak-tım, vur-muş, iç -ime vb. ekler ilebirleşerek cümleyi anlamlı bir hâle getirmiştir. Uyan-dım sözcüğünde; uyanmaeylemi,eylemin zamanı ve eylemi yapan kişi belirtilmektedir. Baktım sözcüğündede aynı şekilde eylem, eylemin zamanı ve kişisi bellidir. Metinde güneş birvarlığı, kuş-lar, ağaç-lar da bu varlıkların çoğulunu göstermektedir.Türkçedeiki türlü kök sözcük vardır: İsim kökü ve fiil kökü. İsim soyundan gelen sözcükköklerine isim kökü; fiil soyundan gelen sözcük köklerine de fiil kökü denir.El, göz, ok, taş, dış, ağaç, tepe, deniz sözcükleri isim kökü; gülmek, içmek,bilmek, taşmak, vb. fiil köküdür. Türkçede hem isim hem de fiil kökü olansözcükler de vardır. Bu durum daha çok sesteş (eş sesli) sözcüklerde görülür.

iç- içmek

dil- dilmek

acı- acımak

taş- taşmak vb.

 Siz dehem isim hem fiil kökü olarak kullanılan sözcüklere örnekler bulunuz. Aşağıdakimetni inceleyiniz. Fiil ve isim köküne örnek sözcükler bulunuz.

Aşağıdaki metinde hem isim hem de fiil kökü durumundaolan sözcükleri gösteriniz. Anlamlarını söyleyiniz.

Yarsana

Çağlar sular yarsana

Gam çekme deli gönül

Bulunmaz mı yar sana

Çünkü Ferhat’ım dersin

Su dağları yarsana

(Cinaslı Mâni)



Benzer Dosyalar