Son Dakika Haberleri

Yapım ekleri ders notu



YAPIMEKLERİ

İsim ya da fiil köklerine eklenerek yeni anlamdasözcükler türeten eklere yapım ekleri denir. Yapım ekleri dört türlüdür.

1. İsimden isim yapma ekleri: İsim kök veyagövdelerine eklenerek yeni anlamda sözcükler türeten eklerdir.

-ak eki; başak,

-kan eki; başkan

-çı eki; bin işçi, bir başçı vb.

-lık eki; ağaç-lık, odun-luk, zeytin-lik, göz-lük,kitap-lık, şeker-lik boş-luk vb.

-ci/-çi eki; şeker- ci, göz-cü, av-cı

-li eki; şeker-li, tat-lı, tuz-lu, akıl-lı, us-lu vb.

-lik eki; genç-lik, bek-çi-lik, pazar-lık vb.

-suz/-suz eki; su-suz, ana-sız, baba-sız, tatsız,kol-suz ölçü-süz

-daş eki; arka-daş karın-daş (kardeş) soy-daş, yol-daş,meslek-taş, sır-daş vb.

2. İsimden fiil yapma ekleri: İsim kök veyagövdelerine getirilerek fiil türeten eklerdir.

-lan/-len eki; canlanmak, hastalanmak, hoşlanmak. can-la-n-,hasta-la-n-, hoş-la-n-,

-lamak/-lemek, eki; taşla-mak, sula-mak, karşıla-mak  temizle-mek, üf-le-mek, vb.

-l eki; ince- ince-l-, -kısa- kısa-l-kısalmak, doğrulmakdoğru- doğru-l-

-al/-el eki; az- az-al-mak ; çok- çoğ-al-mak, düz-düz-el-mek, kör- el- mek, bun-bun-al-mak, azalmak, düzelmek, çoğalmak,kinelmek, bunalmak vb.

- ak- ağar-, boz- bozar- yaş-ar-

-ar/-er eki; ağarmak, bozarmak, yaşarmak, başarmak,morarmak vb.

baş-ar- mor-morar-, gök-göker-

-damak eki; fısıldamak, şırıldamak, fısıl-fısılda- (şırıl)şırıl- şırılda-

-ık/-ik eki; ac-ık- geç- gecik- acukmak, gecçikmek,gözükmek, birikmek, vb.

3. Fiilden isim yapma ekleri: Fiil kök vegövdelerinden isim yapmak için kullanılan eklerdir. Bu eklerin belli başlıları şunlardır:

- mak/mek eki; aç-mak, yazmak, okumak, beklemek, başlat-mak,düşün-mek vb.

-ma/-me eki; yazma, okuma, duruşma, uzama, gelme,gitme.

-ış/-iş eki;alış-veriş, çekil-iş, otur-uş, dur-uş,gül-üş, yürü-yüş, gör-üş vb.

-mek eki; alım- satım, geçim, takım, yazım, ölüm,uçur-um, doğum, yudum

(yut-um) giy-im, bil-im, sev-im, düğ-üm vb.

- gi/ - gı eki; vergi, görgü, sil-gi, al-gı, bilgi

duygu-, sor-gu, sar-gı, sez-gi, çizgi vb.

gın/-gin eki; dal-gın, salgın, bilgin, olgun

gir-gin, azgın, kes-kin, dur-gun vb.

 Buörnekleri çoğaltmak mümkündür. Siz de başka örnekler bulunuz.

-gar/-gen eki; alıngan, çekin-gen, üret-ken, çalış-kan

-gın-/gin- eki; ol-gun, er-gin yor-gun, dur-gun vb.

bez-gin vb.

-ıcı/-ici eki; yap-ıcı, sat-ıcı besle-y-ici, ver-ici

geç-ici, yüz-ücü uç-ucu kur-ucu vb.

-ç eki; kıskan-ç, iğren-ç, inan-ç, sevin-ç gülün-ç

-ak /-ek eki; açık, yatık, çökük, döşek, dilek, dönek,tapınak, durak, sıgınak oturak

-n eki; tütün, yığın, bütün uzun, ekin, akın, gelinvb.

- a/-e eki; yar-a, oy-a, öt-e, “öte yaka”

-tı/-ti; -tu/-tü eki; ak-ın-tı, gez-in-ti, süprüntü,çöküntü, üzüntü, görüntü

-anak/- enek eki; görenek, gelenek, yığınak, olanak,seçenek, değnek vb.

4. Fiilden fiil yapma ekleri: Fiil kök vegövdelerinden fiil yapmak için kullanılan eklerdir.

-ma- /-me- (olumsuzluk eki); olmamak, gezmemek, gezinmemek,başlamamak, eritmemek, bilmemek

-n- eki; al-ınmak, öğren-mek, gezin-mek, tutun-mak,sürünmek, aran-mak, tıkan-mak, taşın-mak, söylen-mek

- l eki; düşül-mek, seçil-mek, görül-mek, korkul-mak,eğlenil-mek, yatıl-mak

-ş eki; dövüş-mek, tanış-mak, atış-mak, uçuşmak, gülüş-mek,ağlaş-mak, koşuş-mak, bölüş-mek vb.

- r eki; düşürmek, pişirmek, yatırmak, göçürmek,doyurmak, duyurmak

-t eki; aratmak, düzeltmek, yükseltmek, yürütmek, akıtmak,sapıtmak, acıtmak, darıtmak, kızartmak, söyletmek vb.

- d ı r- / - d i r-; -dur/-dür- eki; yedirmek, açtırmak,buldurmak, döndürmek, yatıştırmak, geciktirmek, yazdırmak, sevdirmek, öptürmek,artırmak vb.

-ar- /-er eki; koparmak, çıkarmak, gidermek vb.

Benzer Dosyalar